ข่าวคราวของสงคราม ความตาย การสูญเสีย
หลายคนอาจคิดว่าเรื่องเหล่านี้หนักเกินไปสำหรับเด็ก แต่ความจริง เด็กไม่ได้อยู่ในโลกที่ปลอดภัยตลอดเวลา มีความสูญเสียเกิดขึ้นมากมาย และบางเรื่องก็เกิดขึ้นใกล้ ๆ ตัว
หนังสือภาพหลายเล่มพูดถึงสงคราม ความสูญเสีย และความตายอย่างเรียบง่าย ไม่เร่งเร้า ไม่ทำให้น่ากลัว
และไม่ทำให้มันสวยงามเกินจริง
วันนี้ก็เลยอยากชวนอ่านหนังสือเด็กที่แตะประเด็นยาก ๆ อย่างบางเบาแต่หนักแน่น เพื่อดูว่าหนังสือภาพช่วยพาเด็ก ๆ ผ่านเรื่องราวเหล่านี้อย่างไร
Opas Engel โดย Jutta Bauer ภาษาไทยชื่อว่า นางฟ้าของคุณปู่ แปลโดย วิภาศิริ กิจสุบรรณ
เปิดเรื่องที่เด็กชายนั่งบนเตียงกับปู่ที่นอนป่วยอยู่ ปู่มักจะเล่าเรื่องราวต่าง ๆ ให้เขาฟัง ปู่วิ่งไปโรงเรียนทุกวัน บางวันเกือบจะถูกรถเมล์ชน แต่ปู่ก็รอดมาได้ ทางไปโรงเรียนก็ทั้งไกลทั้งเปลี่ยว แถมยังมีหลุมลึก มีห่านจอมดุ แต่ปู่ก็ไม่กลัวอะไรเลย ปู่เป็นเด็กชายผู้กล้าหาญ และผ่านภยันตรายมาได้ทุกครั้ง ปู่ค่อย ๆ เติบโตขึ้น แต่ชีวิตก็ไม่ได้ง่ายขึ้น มีสงคราม มีความหิวโหย แน่นอนว่าชีวิตช่วงสงครามช่างแสนยากลำบาก แต่ปู่ก็ผ่านมาได้เช่นกัน
“ไม่เคยมีใครมาทำอะไรปู่ได้เลย ปู่ช่างโชคดีเหลือเกิน”
แต่ปู่แค่โชคดีจริง ๆ หรือ
เรื่องเล่าจากความทรงจำของปู่เป็นเพียงส่วนเดียวของเรื่อง อีกส่วนหนึ่งอยู่ในภาพสีน้ำที่ดูโปร่งเบาเหมือนภาพร่าง แต่เต็มไปด้วยพลังและอารมณ์ความรู้สึก ทั้งอารมณ์เศร้า อารมณ์ขัน การประชดประชัน ความหวัง ความฮึกเหิม และความอดทนที่ทำให้ชีวิตเดินต่อได้
ขณะที่ปู่เล่าเรื่องราวที่ปู่คิดว่าเป็นความโชคดีของตัวเอง ผู้อ่านก็จะเห็นภาพที่ปู่ไม่รู้ ช่องว่างระหว่างคำบอกเล่ากับสิ่งที่ภาพเปิดเผยนี้ทำให้เกิดอารมณ์ขันและความสะเทือนใจไปพร้อมกัน นางฟ้าของปู่ไม่ได้น่ารักสมบูรณ์แบบ บางครั้งเธอเหน็ดเหนื่อย บางครั้งเธอตกใจกลัว เธอดูซุ่มซ่ามในบางฉาก เธอทุกข์ไปกับความหิวโหย และร้องไห้เมื่อรู้สึกเศร้า เนื่องจากผู้เขียนเป็นชาวเยอรมัน ฉากหลังจึงมีรายละเอียดทางประวัติศาสตร์ที่แม้จะไม่มีการบรรยายเป็นถ้อยคำ แต่ก็ซ่อนอยู่ในภาพเล็ก ๆ เช่น ดาวสีเหลืองบนอกของโยเซฟเพื่อนรักขี้กลัวของปู่ผู้จู่ ๆ ก็หายไป ภาพของทหาร หรือเศษซากอาคารที่พังจากการทิ้งระเบิด
เรื่องของปู่จึงไม่ใช่เพียงการรำลึกอดีต แต่เป็นการส่งต่อความทรงจำและมุมมองต่อชีวิต เด็กชายไม่ได้รับแค่เรื่องผจญภัย หากได้รับความคิดต่อความเปราะบางของชีวิต การสูญเสีย ความหวัง และความเข้มแข็งของมนุษย์ท่ามกลางวิกฤต
นางฟ้าของปู่ไม่ได้สร้างปาฏิหาริย์ ไม่ได้หยุดยั้งสงคราม หรือทำให้โลกปลอดภัยสงบสุข แต่ในวินาทีที่คับขันที่สุด เธออยู่ตรงนั้นเสมอ เป็นเหมือนบางสิ่งที่คอยประคับประคองชีวิตอยู่เงียบ ๆ อาจเป็นโชคชะตา ความรักจากใครบางคน ความไว้วางใจในพลังที่สูงกว่าและมองไม่เห็น หรือพลังใจของเราเองที่พาเราผ่านเรื่องเลวร้ายมาได้ และที่สำคัญ ความมั่นใจว่าเราไม่ได้เดินทางผ่านชีวิตเพียงลำพัง และบางครั้งเราก็ผ่านมันมาได้ โดยไม่รู้เหมือนกันว่าเพราะอะไร
:: นางฟ้าของคุณปู่ Opas Engel
โดย Jutta Bauer
แปล วิภาศิริ กิจสุบรรณ
สำนักพิมพ์ SandClock Books